نظریهها، فلسفه، روش شناسی
مقدمه ای بر اندیشههای جغرافیایی، نظریهها، فلسفه، روش شناسی
نوشته : پائولین کوپر؛ ترجمه : دکتر حسین حاتمی نژاد عضو هیات علمی دانشگاه تهران و عبدالمطلب برات نیا؛ انتشارات ویان، تهران
همانگونه که شایسته یک کتاب جغرافیایی است، بدون شک وجود و شکل یک کتابِ جغرافیایی تحت تاثیر مکان است. وقتی که برای اولین بار به پلی موث انگلستان آمدم هیچ وقت فکر نمیکردم که برای خودم قایقی داشته باشم، اما بعد از چندین سال زندگی در این شهر به نظرم رسید که ایده «داشتن قایق» یک ایده منطقی، کامل و بی عیب و نقص است. با توجه به هر میزان پولی که داشته باشی میتوانی یک نوع قایقی بخری، برای فردی که با این ایده بزرگ شدهاست که : «قایق ها وسایلی هستند که برای شکار و زیبایی فریبنده شان نگهداری میشوند»؛ داشتن و خرید قایق یک نوع کار خارق العاده بود. داشتن یک قایق کهنه و قدیمی به معنی این است که زمستآنها تمام وقتت را باید صرف نگهداری و تعمیر آن در محوطه مخصوص قایق ها کنی. بسیاری از شغل ها میتوانند از مزایای یک جفت دست استفاده کنند اما فضای داخل یک قایق میتواند تا حدودی محدود کننده باشد. به همین دلیل یک وقت متوجه شدم خودم در انتهای قایق ایستاده ام و دارم در مسیر خودم قایق سواری می کنم و از هوای صبح زود یک روز خشک و لطیف بهاری در ساحل رودخانه لذت می برم، این موقع درست زمانی بود که داشتم با خودم کلنجار میرفتم. با خودم گفتم: کاش کتاب همراهم بود تا سرم را با آن گرم میکردم. در این موقع یک تکه کاغذ توی جیبم پیدا کردم که در یک طرف آن ابعاد قایق های گوناگونی را نوشته بودم، کاغذ را برگرداندم و روی آن با خط کج و کوله ای نیم دوجین عنوان فصل که فکر میکردم به درد چنین کتابی بخورد را نوشتم. بعداً در تابستان با تشویق روبرت روجک فهرست مهم و اصلی را در یک برگه پیشنهادی یادداشت کردم. اکنون قایق توی آب بود و من در نیمه راه خلیج پلی موث ساند بودم. بعد از ظهر یک شنبه ای که داشتم میرفتم این سوال به ذهنم خطور کرد که:« ساحل چیست؟ یا ساحل کجاست؟» آیا ساحل میتواند راهی را نشان دهد، تا نقطهنظرهای فلسفی گوناگون را دریابیم. بنابراین این کتاب تا حد زیادی محصول و برآیند مکانی است که در آن نوشته شدهاست.
بطور خاصی، آرزو داشتم، کتابی باشد که بتواند تبیین های واضح و روشنی از «مکتب/ایسم» های گوناگونی که جغرافیا را تحت تاثیر قرار داده اند ارائه دهد، از نظر اینکه مکاتب فلسفی چه هستند، از کجا آمده اند، و آنها در تحقیقات جغرافیایی چه معنا و مفهومی دارند. بعداً این مفاهیم به هدف اصلی و راهنمای من برای نوشتن این کتاب تبدیل شدند، این هدف دلالت ضمنی بر این مطلب داشت تا ارتباط بین فلسفه انتزاعی و نظریه محض را با روشهای تحقیق و پژوهش و عمل بیان کند.
فصل 1 با سوال: ساحل چیست؟ شروع میشود تا برخی از مفاهیم بنیادی فلسفی را معرفی کند، و برخی از شیوه های متفاوتی که جغرافیدانان میتوانند به این سوال پاسخ بدهند را از دل این سوال بیرون بکشد. ساحل زمینه مناسبی را برای اندیشیدن در مورد وسعت و گستردگی این رشته فراهم میکند، من امیدوارم این سوال بتواند مقدمه سهل، ساده و راحت برای ایدههای سخت و دشوار باشد.
در فصل 2 تا 8 من سعی کرده ام بین فلسفه – نظریه – روش شناسی از راههای زیر ارتباط برقرار کنم:
ارائه آخرین تحقیقات و پژوهشهای منتشر شده (حداقل یک مقاله از یک مجله و برخی فصلها بیش تر از یک مقاله) تا نشان بدهم که چگونهاین مفاهیم و فرضیات انتزاعی یا عقاید و اندیشهها در کارهای پژوهشی نمود پیدا کردهاند. در اغلب موارد، نمونه ها، از کارهای پژوهشی انتخاب شدهاند که از سال 2010 به بعد انجام شدهاست.
برای هر فصل تمرینی در نظر گرفته ام که لازم است دانشجویان یک مقاله منتخب را از یک مجله مطالعه نمایند( این مقالات از طریق وب سایت :https://study.sagepub.com/couperدر دسترس شماست) و به سوالات آن پاسخ بدهند تا بتوانند رابطه ی بین فلسفه – نظریه – روش شناسی برای خودشان برقرار سازند. مجدداً یاد آوری می کنم مقالات از آثار 2010 به بعد هستند. آگاهی از سرخوردگی و نا امید شدن دانشجویان در امر انجام تمرینها؛ باعث شدهاست تا برخی از پاسخ ها و یا پاسخهای تفسیری و گزارشی که به سوالات داده شدهاند را برایشان ارائه دهیم، اگر آنها بطور مستقل کارشان را انجام دهند با این کار میتوانند برخی از باز خوردها را دریافت کنند.
اندیشیدن درباره نوع پژوهشی که میتواند در ساحل انجام میگیرد با استفاده از نقطهنظرهایی است که در این فصل مورد بحث و بررسی قرار میگیرند. این تفکرات و اندیشهها به عنوان نقاط شروع و آغاز در نظر گرفته میشوند. ایدهها و طرح های بنیادی، بمنظور نمایش و ارائه (اغلب تجربی) بین فلسفه، نظریه و روش شناسی جابجا میشوند و به عنوان یک پروژه تحقیقاتی شروع میکند به شکل گرفتن. این ایدهها در بحثها و گفتگوهایی «در ساحل» اجزای نسبتاً کوچکی از فصل 2 تا 8 را تشکیل میدهند، اما در فصل 10 مقایسه بیشتری از «ایسم/مکتب» های گوناگون جغرافیایی را برایمان فراهم میکنند.
بطور خاص در فصلهای 2 تا 8، عامل بالقوه ای وجود دارد که باعث میشود این کتاب و سایت همراه آن جذابت تر شود. در انتهای فصل 1 من از خوانند گان خواسته ام تا از طریق توییت جزئیات مقالات جدید علمی را که نمونههای خوب و عالی برای هر کدام از فصلها ارائه میدهند را جهت فهرست نمودن در فهرست سایت همراه کتاب بفرستند. من از همکاران دانشگاهی تقاضا دارم تا در این مورد دانشجویان را تشویق کنند، اگر این دعوت ادامه پیدا کند، وب سایت این قابلیت را دارد تا منبع اساسی و بنیادی تر برای همه ایجاد نماید.
سرانجام اینکه، این نوشته حداقل تا حدی که سواد، علاقهمندی و تجربه ام اجازه میداد و زمانی که برای مطالعه در اختیار داشته ام؛ قرار است به کتابی تبدیل شود که بر وسعت رشته جغرافیا بیفزاید. من همیشه وقتی متنی را در دست می گیرم که مدعی است درباره جغرافیاست متوجه می شوم: نصف موضوعات مرتبط با جغرافیا در آن نادیده گرفته شدهاست بطور ابهام آمیزی احساس ناامیدی می کنم. این باعث نمیشود که ادعا کنم در این کتاب هیچ چیزی از قلم نیفتاده است و رویکردی که به این منظور اتخاذ شدهاست، خطر از بین رفتن انسجام و پیوستگی نقل قول زمانی که دیگران (مثل Unwin1, 1992 یا Holtjensen, 2009) گفته اند، وجود داشته است، اما من تمام سعی و تلاشم را کرده ام تا کل جغرافیا را در ذهنم داشته باشم. مدارک من برای انجام این کار مستنداتی است که در بحث نتیجه گیری کتاب نیز آورده شدهاست. پس، آنها اهدافی بودند که من کارم را به خاطرشان شروع کردم. تا حدی که من به نتایج مورد دلخواه رسیده ام برای سایرین نوشته ام تا در موردشان قضاوت کنند. بی شک از این کار مطالب زیادی آموخته ام، امیدوارم دیگران هم، چیزی در این کتاب پیدا کنند که خواندنش برایشان ارزشمند باشد.
